Alle dieren zijn gelijk –52

Het weblog hervat na een periode van ziekte; er valt dus veel te schrijven, maar het belang van sommige zaken vervluchtigd na een paar weken. Ik was wel in staat te lezen en misschien beklijft die lectuur wel meer …

Na de gezondheidszorg pakt Obama nu de banken aan. Hij houdt de discussie buiten een links-rechts tegenstelling maar gebruikt het perspectief van het gezonde verstand. Daartegen valt moeilijker te opponeren.

Mij verbaast het nog steeds dat in Nederland in tegenstelling tot de VS de banken niet onder schot liggen. Misschien dat het uitlokken van de crisis voor eigen profijt door Goldman Sachs nu ook aandacht krijgt buiten de VS doordat Europese banken ook geslachtofferd zijn. De reactie van spaarders hier blijft uit. Zou er wel een breed besef zijn dat de crisis nog steeds doorwoekert? Dat die verergert als het probleem van Griekenland niet opgelost wordt? Dat gebeurt nu nadat de publieke opinie er op voorbereid is. Laat de inflatie maar oplopen, hoorde ik van xxx, dan verdwijnt het vanzelf. Dat de economisch zwakken dan de prijs betalen, wordt dan geaccepteerd. In Griekenland de gepensioneerden en hier?

Xxx trof ik bij het afscheid in het cultuurcentrum de Oosterpoort van de wethouders in Groningen. Hij was naar het PvdA-congres in Nijmegen geweest en tevreden teruggekeerd.

Bos is weg maar aan hem danken we dan wel een kandidatenlijst waarop Kalma op een onverkiesbare plaats staat. Kalma is natuurlijk te kritisch. Zijn boek Links rechts en de vooruitgang is onovertroffen en Bos’ boek Dit land kan zoveel beter kan er niet aan tippen. De leiding van de Partij van de Arbeid kan kennelijk niet met interne kritiek omgaan. Als het nu om een richtingenstrijd zou gaan als in de SDAP waarover Hagen in zijn biografie over Troelstra schrijft, dan is dat wat anders. In de PvdA gaat het vandaag de dag niet om principes maar wel om haalbaarheid, uitvoerbaarheid en het naar de mond praten van het electoraat. En vanzelfsprekend over macht en lange tenen. Je zag het ook bij het afscheid van de wethouders in Groningen. Dat er tegenstanders in eigen partij zijn tegen het Groninger Forum is niet toegestaan. Dat hun argumenten niet weersproken worden en zelfs genegeerd, heb ik aan den lijve ondervonden. Ik kan er alleen maar de conclusie aan verbinden dat bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen de neergang van de PvdA doorzet. Xxxx die me belde, had bij het afscheid van de wethouders alleen maar instemming met de bezwaarden tegen het Forum te horen gekregen en dat ik zeker niet moest zwijgen.

Bij dat vooruitzicht van neergang voegt zich dan nog het bezuinigen op het gemeentelijke beleid waarvoor de PvdA als grootste partij het eerst verantwoordelijk wordt gehouden. Xxx had de PvdA-lijsttrekker geadviseerd de bezuinigingen beheersbaarder te maken door van het Forum af te zien en de studentenoverlast die vooral de wijken treft waar het PvdA-electoraat woont te bestijden door het bouwen van een campus. Adviezen in de wind geslagen …

Het nieuwe college van BenW van Groningen krijgt harde noten te kraken. De bezuiniging op personeel is vorig jaar voor een derde gehaald. Dat voorspelt voor de volgende jaren niet veel goeds. De D66-wethouder staat daarbij het meest onder druk: hij heeft personeel en organisatie, de cultuurportefeuille en het Groninger Forum.

Mijn opmerking tegen Ton Broekhuis dat het in de cultuursector tijd wordt om het aanbod af te stemmen op de vraag en de cultuureducatie serieus te nemen, valt verkeerd.

Hij bepaalt wel wat kwaliteit is en niet het publiek – dan wordt Rieu op alle gebieden de norm. Ik vond bij Wim Pijbes van het Ri9juksmuseum een mooi argument tegen. Die gaf toelichting op wat hij aanbood op basis van vragen die bezoekers aan de rondleiders stellen. Dan kom je aan kwaliteit en bereikbaarheid tegemoet.

Als er geen boeken waren geweest de afgelopen maand.

Hagens biografie van Troelstra die ik al noemde. Het is prachtig dat er daarnaast ook Aukje Holtrops biografie over Sjoukje Troeltsra-Bokma de Boer is. Hagen heeft zelfs nog brieven van Sjoukje gevonden waarover Holtrop niet kon beschikken en die toch weer wat toevoegen aan de relatie tussen de echtelieden Troelstra. Alle mensen zijn natuurlijk gecompliceerd maar in het geval van Troelstra is toch wel diens dubbelheid opmerkelijk. Bourgeois en verdediger van de arbeiders, rationeel en romantisch, revolutionair en revisionistisch. Ondanks de afstand tussen de sociaal-democratie toen en nu en het verschil vaak niet meer te bevatten, voelde ik me meegesleept. Aan Gerrit Krol noemde ik mijn toegenomen belangstelling voor (auto-)biografieën; hij deelde die – kwestie van leeftijd?

Bij hem niet maar bij mij wel speelt een grote gerichtheid op de politiek mee, niet alleen in dat ene, specifieke genre maar in de literatuur. Ik las Dieter Meichsners roman Die Studenten von Berlin (uit 1954) en Jenny Erpenbecks Heimsuchung (2007). Het eerste over het laatste oorlogsjaar 1944 en de eerste jaren van het naoorlogse Berlijn geeft een beeld van de politieke ontwikkelingen in de nog ongedeelde stad en de posities die studenten kiezen: studeren aan de Humbolduniversiteit en de Freie Universität, tot het westen of tot het oosten bekeren.  Erpenbeck beschrijft aan de hand van een huis de lotgevallen van de bewoners gedurende een eeuw: tijdens het Keizerrijk, de Weimartijd, de Nazis en de communisten.

Literatuur gecombineerd met geschiedenis, of misschien preciezer: geschiedenis die in literatuur overgaat, spreekt mij aan. De Duitse literatuur blinkt daarin uit en de Nederlandse niet, jammer genoeg, al is er voor de Tweede Wereldoorlog misschien een uitzondering  te maken.De oorlog als plaatsvervangend motief voor een ontbrekend engagement in de actuele maatschappelijke realiteit.

Alle dieren zijn gelijk –51

Troelstra/Mozer/de Paus/Frans Timmermans/Laura van Dolron/George Clooney

De lectuur van Ton Hagens biografie over Troelstra onderbroken voor kranten en tijdschriften, de tv, het toneel en de film en bezigheden in en rond huis – en alles even interessant (nou alles?) en tijdrovend (zeker).

Om terug te komen op Alfred Mozer. In een gesprek met de Paus dat Mansholt en Mozer voerden, gaat het in het begin over familieomstandigheden en daarin troost de Paus Mozer met de zoon die hij heeft. Dan vervolgt Mozer: ‘Mansholt heeft later gezegd: het enige steekhoudende argument heeft hij niet gebruikt: kijkt u naar mij, ik heb er helemaal geen.’

(Alfred Mozer - ‘Gastarbeider’in Europa - pag. 51)

De huidige Paus maakte geen doortastende indruk in de aanpak van ontucht door zijn clerus. Frans Timmermans wel. In Buitenhof pleitte hij voor de instelling van een Waarheidscommissie. Hij wist z’n woede te beheersen en bleef redelijk in z’n betoog. Ik vraag me af wat zijn positie is: zich katholiek noemen maar geen deel willen uitmaken van de kerk. Het geloof blijft een wonderbaarlijke zaak.

Laura van Dolron hoorden we in het Kruithuis in een monoloog ‘Iemand moet het doen’.

Het is eigenlijk een filosofisch vertoog, theatraal gebracht, schijnbaar geïmproviseerd, moralistisch (op het gevaar van een traktaat af), en doordat het tot keuzen dwingt, ook politiserend. Ze schudt je even goed door elkaar.

Clooneys Good night, and good luck (2005) was op Canvas (België –2). Destijds gemist in de bioscoop maar nu herhaald. Hoe een CBS-anchorman zich met succes verzet tegen de hetze van McCarthy. Gek dat zulke hetzers altijd weer navolgers hebben. De overeenkomst met Bush jr en Wilders was frappant. Anticommunisme en anti-islam ontlopen elkaar niet zo.

Ach, politiek

In Socialisme en Democratie twee stukken over en naar aanleiding van de Den Uyllezing door Wouter Bos.

Wim Derksen is behoorlijk enthousiast. Waar het gaat om het belang van de collectieve sector gaat het Bos om borging, mij om de daaraan voorafgaande vaststelling wat we collectief willen houden, terwijl Derksens positie toch wat in het midden blijft. De laatste noemt keuzemomenten en laat in het midden welke keuzen hij doet. Hij neemt gelukkig wel afstand tot de dominante rol en opvattingen van de meerderheid van de economen. De effecten die zij voorzagen zijn niet uitgekomen, jammer voor de economen, desastreus voor de burgers, die hun werk, hun inkomen, hun zekerheid nu op het spel zien staan. Ook jammer is dat de prietpraat niet genoemd en doorgeprikt wordt van bestuurskundigen die allerlei beheerstructuren voor de collectieve sector en de afstoting ervan bedachten en het effect voor de burgers vrijwel nooit noemden. Die waren merendeels even teleurstellend als die van de economen.

In het stuk van Keulen en Kroeze dat eigenlijk over de consistentie van visie en beleid gaat is wel de aardigste constatering dat de PvdA behoorlijk lang in de ban geweest is van De Derde Weg. De nieuw ontwikkelde visie van Bos sluit er niet op aan. De consistentie zou nu in gevaar zijn. De zegeningen van de sociaal-democratie zijn altijd bevochten op het kapitalisme. Het geloof van de Derde Weggers dat in de slipstream van een vrijgelaten kapitalisme die zegeningen alleen maar groter zouden worden, is niet alleen een sprookje gebleken maar ook een nachtmerrie voor de slachtoffers. Zou het niet consistent zijn als de PvdA weer aansloot bij de gedachteontwikkeling van voor De Derde Weg? Wat mij betreft wordt de sociale zekerheid herijkt maar niet zonder de bestaanszekerheid van de mensen te waarborgen. Er ligt een helder verschil met het CDA dat de hypotheekrenteaftrek niet wil aantasten maar de ww wel wil inkorten. De bezuinigingsvoorstellen van de departementale werkgroepen zijn verschenen; de keuzes liggen voor het oprapen ….

Alle dieren zijn gelijk –50

Alfred Mozer – de tragiek van een groot man

Een van de interessantste figuren in Merriënboers biografie over Sicco Mansholt toen die eurocommissaris was is diens kabinetchef Alfred Mozer. Over hem wilde ik meer weten en twee keer kwam het toeval me te hulp.

De eerste keer was toen ik bij mijn broer in Bloemendaal een exemplaar zag liggen van Alfred Mozer – gastarbeider in Europa (De Walburg Pers 1980), samengesteld door Mozers vrouw en Bob Cohen. Mijn broer had het geleend van de oud-voorzitter van de Rekenkamer Harry Peschar en ik las er de helaas te korte autobiografische aantekeningen uit. Die maakten alleen maar nieuwsgieriger.

Het tweede toeval was toen ik in een gesprek met Pieter Bootsma, medebestuurslid van de Vrienden van de Stad Groningen, de naam van Mozer liet vallen en hij me attendeerde op de Erinnerungen (Verlag Schuster 1979) van Wilhelmine Siefkes, een Nederduitse schrijfster, geboren in 1890 die Mozer heeft gekend gedurende diens verblijf in Emden van 1928-33, waar hij journalist was voor de sociaal-democratische Volksbote.

De reden dat ik nu over Mozer iets schrijf komt omdat ik afgelopen zaterdag na jaren vragen en zoeken het eerstgenoemde boek bij antiquariaat Isis in Groningen kon kopen. En weer herlees ik die aantekeningen gefascineerd. En bij Siefkes zoek ik de passages op die aan Mozer gewijd zijn.

Weer realiseerde ik me wat Mozer in zijn eigen kantekeningen weggelaten heeft. Hij suggereert dat hij in 1933 alleen naar Nederland vluchtte. Hij vluchtte ook alleen, maar  Siefkes vertelt dat zijn zwangere vrouw hem volgde en een zoon in Holland geboren werd. Die twee wisten in Amsterdam nauwelijks te overleven en een broer smokkelde het tweetal weer naar Duitsland. De politie kwam haar daar op het spoor, probeerde haar op misdadige manier te bewegen haar man naar Duitsland te lokken en dwong haar zich van hem te scheiden. Mozer trouwde na de oorlog de dochter van een echtpaar waar hij ondergedoken was geweest. Hij heeft in het begin van zijn verblijf in Holland nog contact zijn eerste vrouw gehad maar zou hij ooit geweten hebben welke meedogenloze oorzaak aan de scheiding ten grondslag lag? Wat er van haar en de zoon - die nog zou kunnen leven - geworden is vertelt Siefkes niet. En Mozer zelf is er nooit op terug gekomen.

Ik vraag me af of de man die barstte van de grappen en de anekdotes z’n verdriet niet jaren en jaren lang weggelachen heeft

Ik heb Mozer een keer ontmoet toen hij aanwezig was op een ledenvergadering van de Partij van de Arbeid in het Concerthuis in Groningen midden zestiger jaren van de vorige eeuw, waar ik me uitsprak tegen de Duitse herbewapening. Daar zei hij tegen m’n vader dat ik nog wel eens in de politiek zou terechtkomen … Ik kan het nu als een compliment beschouwen  hoewel ik niet graag herinnerd word aan het gebrek aan inzicht dat destijds schuilging achter mijn verzet. Met voortschrijdend inzicht voorkom je niet altijd gêne.

Alle dieren zijn gelijk –49

- Analyse uitslag gemeenteraadsverkiezingen Groningen

Op de ledenvergadering van de PvdA bleek in de analyse dat deze verkiezingen de slechtste waren van de afgelopen veertig jaar. Hoewel de partij 9 zetels kreeg, hadden de behaalde vrijwel twintig procent zonder lijstverbinding en bij een ongunstige verdeling van de restzetels ook 7 kunnen zijn.. De uitslag viel in zoverre mee dat de val van het kabinet positief uitpakte. De achteruitgang van 12 naar 9 zetels is dus aardig geflatteerd.

Een forse teruggang viel te constateren in de  traditioneel PvdA stemmende grote naoorlogse wijken.

Er was gemakkelijk een zondebok te vinden, want aan de kampanje had het niet gelegen. Ik had door m’n stem tegen het Forum en de uitspraak m’n stem aan de partij te onthouden de partij schade toegebracht. Woede van de aanwezige wethouders en de fractievoorzitter was mijn deel. Zij hadden altijd open gestaan voor vragen van mijn kant maar ik was nooit bij hen gekomen… Zij kwamen echter pas bij mij toen ze na weken in de gaten kregen dat negeren van mijn zorgen en vragen niet werkte en  m’n opvatting navolging kreeg en de verkiezingsstrijd ging overheersen. Toen was het te laat. Hadden ze maar eerder bij me moeten komen? De ledenvergadering besloot overigens wel nog eens over het Groninger Forum te discussiëren. Een dooie mus of feniks die uit de as herrijst?

Ik heb in de discussie over de analyse twee dingen naar voren gebracht.

In de eerste plaats vergeleek ik de uitslag nu met die van 1990. Het grootste deel van de aanwezige leden heeft geen notie van wat er toen gebeurde. Het historisch besef is überhaupt gering en van wat er zich vandaag de dag in de stad afspeelt weten velen ook niets af omdat ze alleen de Volkskrant lezen en geen Dagblad van het Noorden. Om terug te keren naar 1990: toen verloor de partij bijna de helft van haar zetels. Die nederlaag was toen te wijten aan de grote projecten waartegen (onder aanvoering van de PSP) de wijken met hun wijkbelangen te hoop liepen. De balans tussen stedelijk en wijkbelang was niet goed. Datzelfde speelt nu waarbij de aandacht voor de bouw van het Groninger Forum en de aanleg van een tram niet in verhouding staat tot die in de wijken (m.n. waar voorzieningen gemist worden als een basisschool, een wijkgebouw, sportvelden en speelplekken en een winkelcentrum).

In de tweede plaats noemde ik de langzaam in het bewustzijn doordringende crisis die verworvenheden zal aantasten en die vooral gevoeld wordt in de groepen die die verworvenheden nog maar kort geleden hebben verworven. Er is een angst voor verlies. Als daaraan niet tegemoet gekomen wordt, keren mensen zich af van vernieuwing - ze worden defensief. Het hangt uiteraard samen met een consumentengedrag dat gefrustreerd dreigt te worden door koopkrachtverlies.

- De landelijke sociaal-democratie

In Leeuwarden hield Job Cohen de Van der Wielenlezing. Hij trok de door Bos ingezette lijn in de Den Uyl-lezing door en scherpte die zelfs aan. Nu moet nog de moeizame vertaling naar een verkiezingsprogram gemaakt worden. Hoe moeizaam dat wel niet zal zijn, blijkt uit de opvattingen van Flip de Kam in de NRC die het terugdringen van de staatsschuld prioriteit geeft. We zullen met minder collectieve voorzieningen moeten leven als we de belastingverhoging (ook in de vorm dan ook van het geleidelijk afschaffen van fiscale voordelen) niet accepteren.

Een naar Socialisme en democratie gestuurd commentaar is in het maartnummer geplaatst.

Zie daarvoor Alle dieren zijn gelijk –30 van 16 februari 2010. De definitieve tekst is enigszins gewijzigd maar de essentie is niet aangetast.